Binnenland·mooilaarbeek.nl·9 nov 2025

Van toktak tot tokstok

Zoals de aandachtige lezer onthouden heeft, had ik tijdens corona een kippenren gebouwd met daarin een zitroest voor onze kippen. Een zitroest is een stok waarop de kippen tot rust komen (oftewel roesten). Ik had tijdens een vorige column voor een zitroest als alternatief de tokstok geïntroduceerd. Nu kreeg ik onlangs van een lezer de vraag wat het verschil is tussen een tak en een stok. Hij stelt die vraag blijkbaar wel vaker als hij mensen thuis over de vloer krijgt, maar hij had er ook al tot in de kleine uurtjes in de kroeg over gefilosofeerd. Dat je het dan uiteindelijk aan uw taalcolumnist van dienst vraagt, kan ik alleen maar toejuichen. Axelle zei dat het volgens haar daarmee te maken heeft dat een tak organisch is en een stok niet. Een tak zou dus leven en een stok niet. Ik kan me daar iets bij voorstellen. Een stok kan volgens mij niet meer aan een boom zitten. Een tak zit wel aan een boom. Maar als een tak in het bos op de grond valt, blijft hij nog wel een tak. Als je die tak dan opraapt om te gebruiken bij het wandelen wordt het een wandelstok, en geen wandeltak. Maar als je die tak dan gebruikt voor je hond om mee te spelen blijft hij een tak. Toktak kun je ook niet echt zeggen. Kippen zitten op een tokstok, behalve als de kippen in de vrije uitloop op een tak gaan zitten roesten. Het is in ieder geval niet simpel. Ook op Google blijkt dat deze vraag veel mensen bezighoudt. Maar goed, zoals al wel vaker is gebleken, laat ik me niet zomaar uit het veld slaan en ben ik bereid om de magie van nachtelijke filosofische discussies te beëindigen met op empirisch onderzoek gebaseerde taalwetenschap. In de Etymologiebank vinden we de verklaring dat het woord tak als eigenlijke betekenis ‘punt van een voorwerp, spits, uitsteeksel’ heeft, en een tak van een boom valt onder die betekenis. Een stok is geen puntig uiteinde van iets. Een stok is stuk hout (of een ander materiaal) dat op zichzelf staat. Hoewel het woord stok heel vroeger ook wel voor een boom zonder takken werd gebruikt, wordt stok in die betekenis niet meer gebruikt. Onze huidige woorden staak en stek hebben we aan die betekenis van stok te danken. De vraag is of de lezer in kwestie genoegen neemt met deze uitleg. Indien niet, dan nodig ik hem graag uit om onder het genot van het nodige gerstenat verder te filosoferen.