Als Gorbatsjov niet zo koppig en vredelievend was geweest had de Sovjet-Unie nog bestaan - NRC

Als het aan Michail Gorbatsjov had gelegen, was de Sovjet-Unie eind 1991 niet uit elkaar gevallen, maar veranderd in een vrijwillige statenbond van nationale republieken onder zijn leiding. Hoewel het een zwaktebod was, hoopte hij daarmee toch te redden wat er te redden viel. Maar het was al te laat, om de eenvoudige reden dat zijn macht niets meer voorstelde. De welwillende politicus die de economie van zijn land had willen hervormen, mensenrechtenactivist Andrej Sacharov vrijliet, de dictatuur beëindigde, de Oostblokstaten hun vrijheid teruggaf, met de Verenigde Staten overeenkwam het kernwapenarsenaal af te bouwen, de Stalin-terreur bespreekbaar maakte, persvrijheid toeliet en zich zelfs niet tegen de Duitse hereniging verzette, werd in eigen land door velen verguisd. Zijn politiek van glasnost (openheid) en perestrojka (verbouwing) was op een ramp uitgelopen. De Sovjet-bevolking had van Gorbatsjov dan misschien vrijheid gekregen, maar geen geld. En het geld dat er was, werd met de dag minder waard. Bovendien konden ze er bijna niets mee kopen, want de schappen in de winkels waren vrijwel leeg.