Algemeen·NRC·8 mrt 2024

Tijd om Poetin niet zo bij ons in de kaart te laten kijken

‘De wereld lacht ons niet meer toe, en we lachen zelf ook niet meer. We worden almaar angstiger[…] Onze taak is te groot en daarom wapenen we ons maar met blinde onverschilligheid.” Niemand heeft de passiviteit van veel Europeanen oog in oog met barbarij beter beschreven dan de Oostenrijkse auteur Hermann Broch, in zijn roman Die Schuldlosen (1950). Dit boek, een mozaïek van korte verhalen, essays en poëziefragmenten die hij in de loop der jaren schreef, gaat over Duitsland in de jaren dertig, tijdens de opkomst van het nazisme. Veel Duitsers waren daar niet verantwoordelijk voor. Maar voor Broch was doorleven alsof er niets aan de hand was, en de andere kant opkijken, ook een vorm van participatie aan het kwaad. Broch, een Jood, ontvluchtte zijn land net voor de Anschluss in 1938 en ontsnapte via het Verenigd Koninkrijk naar de Verenigde Staten. Hij overleed in 1951. Zijn grote levensles: passiviteit van burgers ten aanzien van geweld is bijna meer verontrustend dan geweld zelf, omdat het daardoor kan zegevieren.