Algemeen·NRC·8 dec 2023

Duitsland worstelt met dat eeuwige schuldgevoel

In Berlijn is de geschiedenis van het nationaal-socialisme overal zichtbaar en tastbaar. In sommige straten lijken hele trottoirs geplaveid met ‘Stolpersteine’ die herinneren aan de Joodse families die er woonden tot ze werden gedeporteerd. ’s Winters kun je in de sauna aan de Plötzensee om er vervolgens een ijzige duik in te nemen; aan de overzijde staat nog het gebouw met de vleeshaken aan het plafond waaraan politieke gevangen werden opgehangen. ’s Zomers kun je zwemmen aan het strand aan de Wannsee, met uitzicht op het huis van de gelijknamige conferentie op de andere oever, waar de nazi’s in 1942 besloten de Europese Joden op een zo efficiënt mogelijke wijze te vermoorden.