Algemeen·NRC·10 aug 2023

‘De 120 Dagen van Sodom’: het lot van ‘het schandaligste verhaal ooit verteld’

Valt er nog iets nieuws te vertellen over markies de Sade? Zijn hele werk, voor zover bewaard gebleven, is inmiddels uitgegeven. Hij is met drie dikke delen opgenomen in Gallimards Bibliothèque de la Pléiade, het Walhalla van de Franse letteren. Wie zich in zijn leven wil verdiepen, kan terecht bij talloze biografieën. Aan geleerde studies over zijn doen en laten bestaat evenmin gebrek. Het ‘schandaal’ dat zijn naam ooit omringde, lijkt volledig te zijn verdampt –- behalve misschien wanneer zich in het echt een ‘sadist’ aandient. Maar ook dan wordt nog maar zelden teruggekoppeld naar de achttiende-eeuwse markies, wiens naam de Weense seksuoloog Krafft-Ebing in zijn Psychopathia Sexualis (1886) had gebruikt om de aandoening te benoemen, waarbij iemand seksueel genot ontleent aan het pijnigen van een ander. Menigeen bestaat het zelfs om Sade’s proza saai te vinden, terwijl men in de negentiende eeuw nog serieus vreesde voor de geestelijke gezondheid van de lezer. Kortom, Sade vertoont tegenwoordig alle symptomen van een ‘klassiek’ auteur.